Мурын хууль бидэнд юуг ойлгуулдаг вэ?

1965 онд Fairchild Semiconductor компанийн судалгаа, хөгжүүлэлтийн захирал Гордон Мур электроникийн ирээдүйн тухай богино өгүүлэл бичжээ. Тэр үед нэг чип дээр байрлуулах боломжтой эд ангийн тоо жил бүр ойролцоогоор хоёр дахин өсөж байгааг ажиглаад, энэ хандлага дараагийн арван жил үргэлжилнэ гэж таамагласан.

1975 онд тэр өсөлтийн хэмнэлийг ойролцоогоор хоёр жил тутамд хоёр дахин нэмэгдэнэ хэмээн шинэчилсэн. Хожим энэ ажиглалтыг “Мурын хууль” гэж нэрлэх болсон.

Нэрэндээ хууль гэсэн үгтэй ч байгалийн хууль биш. Таталцлын хүч шиг зайлшгүй биелэх зүйл биш, тухайн үеийн тоон мэдээллээс харсан хандлага байв. Гэсэн ч энэ таамаг олон арван жилийн турш гайхалтай ойролцоо үргэлжилсэн.

Мурын хууль технологийн ирээдүйг зүгээр таасан учраас бус, бүхэл бүтэн салбар тэр ирээдүйг бүтээхийн төлөө ажилласан учраас үнэ цэнтэй.

Хоёр дахин өсөхийн хүч

Шугаман өсөлтийг ойлгоход амархан. Жил бүр ижил хэмжээгээр нэмэгдэнэ. Харин хоёр дахин өсөхөд эхний хэдэн алхам бага мэт харагдавч удалгүй асар том ялгаа үүснэ.

Нэгээс эхлээд арван удаа хоёр дахин нэмбэл 1,024 болно. Хорин удаа нэмбэл нэг саяас давна. Ийм өсөлтийн үед өнөөдрийн өчүүхэн өөрчлөлт маргаашийн тогтолцоог бүхэлд нь өөрчилж чадна.

Илүү олон транзисторыг ижил хэмжээний чип дээр багтаахын хэрээр тооцоолох чадвар нэмэгдэж, нэгж тооцооллын өртөг буурсан. Урьд нь зөвхөн том байгууллагын лабораторид байсан боломж айл бүрийн компьютерт, дараа нь хүний алган дээрх утсанд ирэв. Өнөөдөр хиймэл оюун хэдхэн секундын дотор асар их мэдээлэл боловсруулж байгаа нь мөн ийм олон арван жилийн хуримтлал дээр тогтож байна.

Гэхдээ транзисторын тоо хоёр дахин нэмэгдэх бүрд бодит хэрэглээний хурд яг хоёр дахин нэмэгддэггүй. Программ хангамж, санах ой, эрчим хүч, дулаан, сүлжээ, өгөгдөл, хэрэглэгчийн хэрэгцээ зэрэг олон зүйл нийт үр дүнг тогтооно. Мурын хуулийг “компьютер хоёр жил тутам хоёр дахин хурдан болно” гэж ойлгох нь хэт хялбаршуулсан тайлбар.

Таамаг хэрхэн салбарын зорилго болсон бэ?

Мурын ажиглалт биелэхийн тулд чип зохион бүтээгчид дангаараа ажиллаагүй. Материал судлал, үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмж, гэрлээр дүрс буулгах технологи, нарийн хэмжилт, программ хангамж, хөрөнгө оруулалт, дэлхийн нийлүүлэлтийн сүлжээ зэрэг олон салбар нэгэн зэрэг урагшилсан.

Компаниуд дараагийн үеийн чип хэзээ гарахыг төсөөлөн үйлдвэрээ төлөвлөж, ханган нийлүүлэгчид түүнд хэрэгтэй тоног төхөөрөмжийг бүтээж, судлаачид өнөөгийн аргаар давж болохгүй хязгаарыг нээхээр ажилласан. Нэг компанийн таамаг аажмаар бүх салбарын нийтлэг хүлээлт, дараа нь хамтын замын зураг болсон.

Эндээс харахад технологийн өсөлт аяндаа бий болоогүй. Хэдэн арван жилийн судалгаа, асар их хөрөнгө, олон мянган инженерийн бүтээлч ажил, байгууллагуудын нарийн уялдааны үр дүн байв.

Хүчтэй зорилго ирээдүйг баталгаажуулдаггүй. Харин олон хүний шийдвэрийг нэг чигт төвлөрүүлж, боломжгүй мэт зүйлийг үе шаттайгаар бүтээх нөхцөлийг бүрдүүлдэг.

Мурын хууль дууссан уу?

Транзисторыг улам жижигрүүлэх тусам физикийн болон эдийн засгийн хүндрэл нэмэгдэж байна. Цахилгаан алдагдах, дулаан ихсэх, үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмж нарийсах, шинэ үйлдвэр байгуулах өртөг өсөх зэрэг шалтгаанаар хуучин хэмнэлийг хадгалах улам хэцүү болжээ.

Тиймээс “Мурын хууль дууссан” эсэх талаар удаан маргаж байна. Үүнд ганцхан тийм эсвэл үгүй гэсэн хариулт өгөхөд хэцүү. Уламжлалт аргаар транзисторыг жижгэрүүлэх хурд саарч байгаа ч чипийн бүтэц, олон чипийг нэг багцад холбох арга, тусгай зориулалтын процессор, санах ой, программ хангамж, эрчим хүчний үр ашиг зэрэг өөр чиглэлээр ахиц үргэлжилж байна.

Иймээс Мурын хуулийн яг тоон хэмнэлээс илүү түүний үлдээсэн сэтгэлгээ чухал. Нэг арга хязгаартаа хүрэхэд “өсөлт дууслаа” гэж зогсох бус, асуудлыг өөр түвшинд дахин зохион байгуулж болно.

Хиймэл оюуны өсөлтийг Мурын хуультай андуурч болохгүй

Хиймэл оюуны чадавх сүүлийн жилүүдэд маш хурдтай өсөж байна. Үүнд тооцоолох хүчин чадал чухал нөлөөтэй боловч бүх ахицыг Мурын хуулиар тайлбарлаж болохгүй.

Илүү сайн загварын бүтэц, сургалтын арга, өгөгдлийн чанар, тусгай зориулалтын чип, асар том дата төв, эрчим хүч, программын сайжруулалт бүгд нийлж өнөөгийн үр дүнг бий болгож байна. Тооцоолох нөөцийг хэд дахин нэмэх нь оюун ухаан, найдвартай байдал, зөв шийдвэрийг ижил хэмжээгээр нэмнэ гэсэн үг биш.

Энэ ялгаа маш чухал. Технологийн чадавх хурдан өсөж болно. Харин түүнийг зөв асуудалд хэрэглэх, хариуцлагатай шийдвэр болгох, байгууллагын ажилд тогтвортой шингээх хурд өөр байдаг.

Уул уурхайд ямар утгатай вэ?

Уурхайн нас ихэвчлэн хэдэн арван жилээр хэмжигддэг. Өнөөдөр төлөвлөсөн уурхай 2040, 2050 он, түүнээс цааш ажиллаж болно. Харин тооцоолох технологи, мэдрэгч, автоматжуулалт, хиймэл оюуны боломж энэ хугацаанд олон удаа шинэчлэгдэнэ.

Тиймээс урт настай уурхайг зөвхөн өнөөдрийн технологид зориулж хатуу загварчлах нь эрсдэлтэй. Өгөгдлөө цэгцтэй хадгалдаг, системүүдээ холбож чаддаг, шинэ шийдлийг аюулгүй туршдаг, үр дүнг хэмждэг, амжилттай хэрэглээг өргөжүүлдэг суурь тогтолцоо хэрэгтэй.

Жишээлбэл, илүү хүчтэй компьютер өөрөө хүдрийн биетийг зөв тайлбарлахгүй. Илүү сайн мэдрэгч өөрөө уурхайн төлөвлөгөөг өөрчлөхгүй. Хиймэл оюун зөвхөн байгаа өгөгдөл, тодорхой зорилго, мэргэжлийн шүүлт, шийдвэр гаргах эрхтэй холбогдсон үедээ үнэ цэн бүтээнэ.

Уул уурхайд тоног төхөөрөмжийн хүчин чадал хурдан өссөн ч олборлолтын бүтээмж заавал түүнтэй адил өсөхгүй. Замын нөхцөл, төлөвлөгөө, засвар үйлчилгээ, хүдрийн өөрчлөлт, ажиллах арга, багуудын уялдаа нийт үр дүнг хязгаарлана. Энэ бол технологийн боломж ба байгууллагын бодит чадавхын хоорондох зөрүү юм.

Технологи хурдан сайжирч байхад хамгийн том хязгаар нь төхөөрөмж бус, шинэ боломжийг ажил хэрэг болгох байгууллагын чадвар болж мэднэ.

Монголд өгч буй сургамж

Монгол Улс бүх төрлийн хагас дамжуулагч үйлдвэрлэлээр тэргүүлэх шаардлагагүй. Харин тооцоолох чадавх хямдарч, технологийн боломж нэмэгдэхийн хэрээр өөрийн сайн мэддэг бодит асуудлыг дэлхийн түвшинд шийдэх боломж улам нээгдэнэ.

Уул уурхай, эрс тэс уур амьсгал, алслагдсан дэд бүтэц, эрчим хүч, ус, ложистикийн туршлага бол бидний давуу тал. Эдгээр асуудлыг зөвхөн тухайн уурхайд нэг удаа шийдэх бус, өгөгдөл, программ, инженерийн арга, оюуны өмч, экспортлох бүтээгдэхүүн болгон хувиргаж болно.

Гэвч бэлэн технологи худалдаж авах нь чадавх эзэмшихтэй адил биш. Монголын инженерүүд асуудлаа тодорхойлж, өгөгдлөө эзэмшиж, шийдлээ туршиж, үр дүнгээ нотолж, дараагийн хувилбараа өөрсдөө сайжруулдаг байх хэрэгтэй.

Мурын хуулийн түүхээс авах хамгийн үнэ цэнтэй сургамж нь хурдыг биш, хуримтлалыг ойлгох явдал. Нэг удаагийн том үсрэлтээс илүү жил бүр давтагдах сайжруулалт, түүнд чиглэсэн урт хугацааны хөрөнгө оруулалт улс орны чадавхыг бүтээнэ.

Байгууллага өөрөөсөө юу асуух вэ?

Бид технологийн худалдан авагч уу, эсвэл түүгээр шинэ чадвар бүтээгч үү?

Өнөөдрийн өгөгдөл тав, арван жилийн дараах шийдвэрт ашиглагдахуйц чанартай юу?

Шинэ боломжийг туршихаас эхлээд өдөр тутмын ажилд нэвтрүүлэх хүртэл тодорхой зам бий юу?

Технологийн өөрчлөлтөөс хурдан суралцахад хүмүүс, үйл явц, засаглалын ямар саад байна вэ?

Эдгээр асуултын хариу шинэ төхөөрөмжийн үзүүлэлтээс илүү байгууллагын ирээдүйг тодорхойлж мэднэ.

Хурдны цаадах гол санаа

Мурын хууль бидэнд бүх зүйл мөнхөд хоёр дахин өснө гэж амладаггүй. Ямар ч технологи физикийн, эдийн засгийн, нийгмийн хязгаартай.

Харин хүмүүс хэмжиж болох тодорхой зорилгын төлөө тууштай ажиллаж, мэдлэг, хөрөнгө, үйлдвэрлэл, нийлүүлэлтийн сүлжээг нэг чигт холбож чадвал хэдхэн арван жилийн дотор дэлхийн боломжийг үндсээр нь өөрчилж болдгийг харуулсан.

Бидний хувьд гол асуулт нь дараагийн чип хэдэн транзистортой болох тухай биш.

Технологийн боломж асар хурдтай өсөж байхад бидний суралцах, хамтран ажиллах, түүнийг бодит үнэ цэн болгох чадвар мөн адил өсөж чадаж байна уу?

Эх сурвалж ба тайлбарын тухай

Мурын хуулийн үүсэл, анхны таамаг болон 1975 оны шинэчлэлийг Гордон Мурын 1965 оны “Cramming More Components onto Integrated Circuits” өгүүлэл, IEEE-ийн дахин хэвлэлт, Intel-ийн түүхэн тайлбарт тулгуурлан бичив. Хуулийн өнөөгийн хязгаар болон цаашдын чиглэлийг IEEE болон imec-ийн нийтлэлтэй харьцуулан үзлээ. Уул уурхай, байгууллагын суралцах чадвар, Монголын боломжтой холбосон хэсэг нь миний өөрийн тайлбар, дүгнэлт юм.